Luồn rừng “săn” mật ong và chuyện ít biết về mật “pha”… thuốc xịt muỗi

0
77

Lấy được 22 lít mật từ 1 tổ ong

Đang mùa mật nên tranh thủ những ngày ngơi việc trên rẫy, bà con dân tộc thiểu số ở xã vùng sâu Sông Hinh (huyện Sông Hinh, tỉnh Phú Yên) luồn rừng tìm mật ong thế đem về bán. Công việc này đã giúp dân địa phương có thêm thu nhập đáng kể, tuy nhiên để có dăm ba lít mật đem về, họ phải lặn lội vào rừng sâu và thường xuyên đối mặt với nguy cơ bị loài ong hung dữ tấn công.

Luồn rừng “săn” mật ong và chuyện ít biết về mật “pha”… thuốc xịt muỗi

"Chiến lợi phẩm" sau một chuyến đi rừng

Ông K’So Y Nhét (sinh năm 1960, ở thôn 2A, xã Sông Hinh) là một thợ “săn” mật ong thế có nhiều kinh nghiệm. Khác với ong ruồi, ong thế thường làm tổ trên cây cao, trong rừng sâu. Và cũng chẳng nhỏ bé, hiền lành như ong ruồi, ong thế không chỉ “đô con” mà còn nổi tiếng là hung dữ, dễ “kích động”. Ông K’so Y Nhét bảo ông đã có 39 năm luồn rừng tìm mật và không ít lần gặp phải phản ứng đáng sợ của bầy ong dữ trong nỗ lực bảo vệ tổ cùng đám ong non.

“Tụi tui thường đi thành nhóm, mỗi nhóm có ba, bốn người. Tụi tui đem theo rựa, câu liêm để chặt cây, cắt dây quấn lại làm đuốc, xông khói đuổi bầy ong, đem màn để trùm kín đầu và mặt khi lấy mật, đề phòng ong chích và đem bao nilon to để đựng mật” – Y Nhét mở đầu câu chuyện “săn” mật của dân địa phương.

Vì phải ngủ lại trong rừng nên hành trang của dân “săn” mật có cả gạo, mắm muối để nấu cơm ăn, có võng để tối mắc trên chạc cây ngủ, có cả tấm bạt để che khi mưa giông ào đến…

Theo kinh nghiệm của dân chuyên lấy mật, ong thế thường làm tổ ở đầu suối, đầu khe. Chúng không đóng ở nơi bằng phẳng, trống trải vì gió sẽ làm hư tổ. Hàng ngày, bầy ong bay xuống suối, khe hút nước rồi bay về tổ. Những người “săn” mật lần theo hướng bay của ong mà tìm ra tổ.

Khi tìm được tổ ong thế trên cây, người dân tộc thiểu số sẽ chặt mây, tre rừng bó vào gốc cây, bó từ thấp đến cao rồi theo đó mà leo lên chứ không đóng móc rồi mang đai mà trèo như người dưới xuôi. Gặp cây cao bốn, năm chục mét, người ta cũng bó và leo lên bằng cách đó.

Bởi vậy, có khi mất đến hai ngày mới lấy được một tổ ong thế. Đó cũng là lý do những người “săn” mật ong thế hay đi thành nhóm, phân công mỗi người mỗi việc chứ hiếm khi đi hai người.

Ông K’so Y Nhét cho biết, đồng bào Bana, Êđê ở Sông Hinh lấy mật ong rừng vẫn theo cách “truyền thống”: Dùng củi nhỏ bó thành từng bó, lấy lá bao chung quanh, lấy dây mây buộc lại làm đuốc rồi đốt lên. Khói xông vào tổ ong, xua đuổi bầy ong đang giận dữ trước sự xuất hiện và đe dọa của con người.

Thoạt nghe có vẻ đơn giản, nhưng thực sự công việc này khá nguy hiểm, có thể bị ong tấn công trong khi đang vắt vẻo trên cao. Để bảo vệ đầu và mặt, họ lấy màn quấn kín. Khi đưa đuốc lên cao, cũng phải nương theo chiều gió, tránh để lửa táp vào mặt. Và chờ cho bầy ong bay đi hết, người ta mới yên tâm động đến tổ của chúng.

Chưa có “thâm niên” như Y Nhét song ông Y Lời (56 tuổi, ở thôn 2B, xã Sông Hinh) cũng đã gom được khá nhiều kinh nghiệm khi lấy mật. Người đàn ông Bana này đi “săn” mật cùng hai con rể. Ông kể: “Tụi tui lấy cây, lá trong rừng làm trái khói, đốt đuổi ong bay đi chớ không đốt chết ong, để mùa sau còn có mật mà lấy. Có khi mình chỉ cắt lấy bánh mật thôi, không làm hư hết tổ ong”.

Luồn rừng “săn” mật ong và chuyện ít biết về mật “pha”… thuốc xịt muỗi

Ông Y Lời nói về "bí quyết" trèo lên cây cao lấy mật

Tổ ong thế rất to và mật ong thế tuy không ngọt đậm đà như mật ong ruồi nhưng rất nhiều. Năm ngoái, nhóm của ông K’so Y Nhét tìm thấy một tổ ong thế to trên cây đa, lấy được hơn 10 lít mật. Cũng trong năm ngoái, ba cha con ông Y Lời gặp một tổ ong bự chảng, lấy được 15 lít mật. Con số này dễ khiến những người “ghiền” mật ở dưới xuôi nghe mà choáng.

Tuy nhiên, nếu đem so sánh thì nó vẫn chưa… nhằm nhò gì so với cái tổ “khủng” trên cây trâm đỏ trong khu rừng ở Lạc Đạo (xã Sơn Thành Tây, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên) mà nhóm của Y Nhét đã tìm thấy cách đây khá lâu. “Bốn người tụi tui luồn rừng ngót 3 ngày thì gặp tổ ong thế to thiệt to trên cây trâm đỏ ở bên suối Hàn. Tụi tui lấy được 22 lít mật”, ông Y Nhét kể.

Tất nhiên, năm thì mười họa dân “săn” mật mới gặp được một tổ ong “khủng”. Thường thì họ tìm thấy những tổ ong có từ 5 đến 7 lít mật. Ông Y Lời cho hay: “Năm nay ít mật hơn năm trước. Năm ngoái cây ươi ra hoa nhiều nên mật ong cũng nhiều. Rồi người ta hái ươi, có người chặt cả cây, người thì bẻ nhánh, bởi vậy năm nay ươi ít hoa, thành ra cũng ít mật. Cha con tui vừa đi rừng về, kiếm được 5 lít mật ở trảng sim”.

Chuyện về mật ong “pha”… thuốc xịt muỗi

“Săn” mật ong thế, ông Y Lời từng bị loài ong hung dữ này tấn công. “Đau lắm, chỗ bị ong chích sưng lên. Tui lấy mật ong xức vô. Mình lấy mật của nó để “trị” nó. Hai ba ngày sau thì hết sưng”, ông Y Lời nói. Ông Y Nhét cũng từng bị ong đốt.  

Không may mắn như Y Lời, Y Nhét và nhiều người “săn” mật khác, năm ngoái, một người Kinh ở Sông Hinh đã bỏ mạng khi đang lấy mật ong thế.

Ông Y Nhét kể: “Nhóm đó vô rừng, gặp một tổ ong thế tít trên cây cao. Họ bàn nhau tổ cao vậy thì phải gọi thêm người vô phụ một tay. Nhưng có một người chủ quan, trèo lên cây và bị ong bu lại đốt. Nghe nói người đó chết khi chưa kịp trèo xuống, thi thể vẫn còn treo vô đai trên cây”.

Rồi ông Y Nhét chia sẻ kinh nghiệm: “Khi con ong thế đã đốt một người thì lập tức cả bầy ong sẽ bu lại, tấn công người đó. Mình phải nhanh tay bẻ một nhánh cây bỏ lại chỗ đó rồi chạy đi nấp ở chỗ khác, nếu ở gần suối thì nhảy xuống suối”.

Luồn rừng “săn” mật ong và chuyện ít biết về mật “pha”… thuốc xịt muỗi

Một tổ ong thế trên cây cao

Theo lời dân “săn” mật, mùa mật bắt đầu từ tháng 3 và kết thúc vào tháng 8 âm lịch. Ngon nhất là mật được lấy trong tháng 5, tháng 6. Thời điểm đó mật “chín”, keo và sánh đỏ. Còn lấy lúc đầu mùa thì mật còn non.

Ông Y Nhét cho biết: “Rừng ở Sông Hinh chỉ có ong thế, ngả Sơn Hòa, Tuy An… mới có ong ruồi. Tổ ong ruồi nhỏ, nhiều lắm cũng chỉ lấy được một lít mật. Nhưng mật ong ruồi rất có giá, hơn 1 triệu đồng một lít”. Người đàn ông Bana này khẳng định: Đồng bào dân tộc thiểu số ở đây đuổi ong để lấy mật theo cách “truyền thống” là xông khói. Trong khi đó, một số người ở dưới xuôi lên thì dùng… bình xịt côn trùng xịt vào tổ ong để đuổi ong.

“Người ta mua mật thiệt để cho người sinh đẻ uống, để làm thuốc, nếu mua trúng mật có thuốc xịt muỗi thì ảnh hưởng tới sức khỏe, tai hại lắm”, ông Y Nhét bất bình.

Người mua mật luôn băn khoăn với chuyện mật thật, mật pha nước đường mà không hề biết rằng có những chai mật, tuy thật 100% nhưng lại được lấy với sự “hỗ trợ” của thuốc xịt côn trùng. Và chẳng ai có thể phân biệt được loại mật nói trên, kể cả các “chuyên gia” “săn” mật.

Một lít mật ong thế lấy từ rừng về được những người buôn mật ở địa phương mua với giá từ 200.000 đến 300.000 đồng và họ bán lại với giá gần gấp đôi. Một số người “săn” mật có “mối” quen, hễ kiếm được mật là bán trực tiếp cho người có nhu cầu, không qua trung gian. “Vừa rồi tôi lấy được 3 lít, bán cho những người quen đã đặt hàng, kiếm 1,2 triệu đồng”, ông Y Nhét cho hay.

Rồi ông khẳng định: “Đồng bào ở đây rất thật, họ đi sao về vậy (ý nói không gian dối – PV), không có chuyện pha nước đường vào mật ong”. Chị Phan Thị Cúc ở thôn Suối Dứa (xã Sông  Hinh) – người chuyên mua gom mật ong rừng – cũng xác nhận điều này.

Chị nói: “Tôi mua mật từ những người mà mình quen biết, tin tưởng. Mật thật để trong chai, lắc một chút thì sẽ có gas. Đặt vào ngăn đá tủ lạnh, sau một đêm, mật thật vẫn keo, còn mật có pha nước đường thì đông lại. Mật giả để lâu sẽ ngả sang màu đen, còn mật thật để lâu sẽ chuyển từ màu vàng sang đỏ”.

Nguyệt Vân

Theo Báo Tuổi trẻ & Đời sống

Gửi phản hồi