Những xót xa do tác động môi trường của công ty Formosa: Biển miền Trung đã “sạch” hay chưa?

(Tamsugiadinh.vn) - Các nhà khoa học đã công bố, trầm tích biển ở phần lớn các khu vực 4 tỉnh miền Trung đã nằm trong giới hạn cho phép. Thế nhưng vẫn còn có rất nhiều người thắc mắc: Biển miền Trung đã “sạch” hay chưa? Đó là câu hỏi chưa được trả lời.
Những xót xa do tác động môi trường của công ty Formosa: Biển miền Trung đã “sạch” hay chưa?
Những xót xa do tác động môi trường của công ty Formosa: Biển miền Trung đã “sạch” hay chưa?

Hải sản ế ẩm ở các chợ miền Trung

Vậy là các nhà khoa học đã công bố kết quả quan trắc đánh giá hiện trạng, diễn biến và mức độ ô nhiễm của môi trường biển và các hệ sinh thái biển và ven biển 4 tỉnh miền Trung sau thảm họa môi trường Formosa. 
Các thông về môi trường biển, trầm tích biển ở phần lớn các khu vực đã nằm trong giới hạn cho phép, đạt quy chuẩn đối với các vùng bãi tắm, thể thao dưới nước, nuôi trồng thủy sản và bảo tồn thủy sinh. 
Đây là một thông tin rất vui không những với 4 tỉnh miền Trung từ Hà Tĩnh đến Thừa Thiên – Huế, mà là niềm vui đối với người dân cả nước. Thế nhưng vẫn còn có rất nhiều người thắc mắc: Bao giờ hải sản miền Trung mới  an toàn để ăn được? Đó là câu hỏi chưa được trả lời. 
Nỗi xót xa của người dân
Có đến vùng ven biển của các tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế mới thấu hiểu sự sốt ruột của người dân. Những bãi biển năm ngoái đông nghịt khách du lịch thì năm nay vắng lặng như hoang đảo. 
Người dân đi nghỉ mát không chỉ thỏa mãn nhu cầu ngắm cảnh, tắm biển… Họ tìm đến các miền biển vì còn lý do được thưởng thức những món hải sản tươi ngon đặc trưng của mỗi vùng miền. Khi nhu cầu này không được đáp ứng, họ sẽ lập tức lựa chọn điểm du lịch khác để thay thế.  
Các bãi biển ở 4 tỉnh miền Trung năm nay rơi vào cảnh đìu hiu
Năm nay, du khách phía Bắc lựa chọn các điểm du lịch như Cát Bà, Hạ Long, Sầm Sơn, Đồ Sơn… để thay thế, khiến những nơi này bỗng dưng bị quá tải. Trong khi đó, những bãi biển thuộc diện đẹp nhất nước ở miền Trung lại rơi vào cảnh đìu hiu. 
Hàng loạt các dịch vụ ăn theo ngành du lịch trở nên ế ẩm. Hải sản đánh bắt về bày bán ê chề tại các chợ, giá rẻ chỉ chưa đến phân nửa năm trước, nhưng đến tối mịt mà hàng vẫn còn ngồn ngộn. 
Mặt hàng hải sản hiếm hoi bán chạy là cá ngừ đại dương – loài cá sinh sống xa bờ mà người dân tin tưởng là không bị nhiễm độc. Nhiều người phải đem tôm, cá, cua ghẹ… nấu cám cho heo ăn. Thời gian này, người dân ở đây rất ưu ái chăm nuôi mấy chú heo. Vì ít người dám ăn hải sản, nhu cầu thịt heo bỗng tăng chóng mặt.
Nhà hàng ven biển vắng khách nên phải đổi món tôm hùm thành lợn mán…
Trước đây, dọc bãi biển Nhật Lệ, Quảng Bình, cứ chiều chiều là đông nghịt hàng quán. Mùi hải sản xào, nướng tỏa ra thơm phức. Vậy mà sau, sự cố ô nhiễm, bãi biển tuyệt đẹp này vắng lặng đến ngỡ ngàng. 
Nhiều nhà hàng chuyên hải sản đã phải đổi thực đơn sang các món miền núi như lợn mán, dê núi, gà đồi, cá sông… để “yên lòng” du khách. 
… để “yên lòng” du khách
Di dọc bờ biển, chúng ta sẽ gặp không ít những tàu cá cỡ nhỏ nằm phơi nắng trên bãi cát. Ngư dân tạm thời bỏ tàu vì nếu ra khơi đánh bắt hải sản về sẽ không bán được. 
Chỉ riêng một Tỉnh Quảng Bỉnh đã tổng kết thiệt hại từ du lịch, khai thác, nuôi trồng, kinh doanh hải sản… trong năm 2016 ước tính là 4.000 tỷ đồng. Đấy là lý do vì sao người dân sốt ruột, muốn biết bao giờ hải sản ở 4 tỉnh miền Trung này được an toàn để ăn, vì chỉ khi nào đạt được điều này, du lịch mới thực sự phục hồi, ngư dân nơi đây mới được tiếp tục ra khơi đánh cá.
Cần lắm một “chứng chỉ” an toàn cho hải sản
Vào ngày 22/8, các nhà khoa học đã đưa ra thông tin phấn khởi rằng, với cơ chế làm sạch tự nhiên của môi trường biển, hàm lượng các chất ô nhiễm từ sự cố môi trường đang có xu hướng giảm theo thời gian. 
Cùng với đó, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà, Thứ trưởng Võ Tuấn Nhân cùng đoàn công tác của Bộ này đã xuống tắm biển và ăn hải sản ở Quảng Trị. 
Đây là hành động chứng tỏ để chứng minh rằng, 4 tháng sau thảm họa môi trường Formosa, với sự kiểm soát chặt chẽ các nguồn chất thải từ đất liền, biển của 4 tỉnh miền Trung đã phục hồi tích cực và an toàn để tắm biển. Thậm chí, hải sản nơi đây cũng đủ điều kiện an toàn để ăn. 
Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà (thứ 3 từ trái sang) tắm biển Cửa Việt (Quảng Trị)
Quả thật người dân cũng cảm rất vui khi đón nhận những thông tin này, tuy nhiên, cho đến giờ vẫn chưa có một đánh giá nào về sự an toàn về hải sản nói chung, về chủng loại hải sản và độ an toàn trong từng vùng đánh bắt cụ thể. 
Chắc chắn là các vị trong Bộ Bộ Tài nguyên và Môi trường không thể dùng hết các chủng loại hải sản của tất cả 4 tỉnh từng bị ô nhiễm.
Mới đây thôi, trong ngày 5/8, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Hà Tĩnh lấy 9 mẫu hải sản tại Gò cá Cẩm Nhượng, biển Kỳ Anh. Các mẫu này đã được Viện Kiểm nghiệm An toàn thực phẩm Quốc gia phân tích thì có tới có 5 mẫu có hàm lượng xyanua vượt ngưỡng cho phép, 3 mẫu nhiễm phenol và 1 mẫu nhiễm cadimi. 
5 mẫu nhiễm xyanua gồm cá mỏ neo với hàm lượng 3,9 mg/kg; cá đuối, ghẹ 3 mắt hàm lượng 0,8 mg/kg; cá nhồng với hàm lượng 0,6 mg/kg; cá man hàm lượng 0,5 mg/kg. 3 mẫu hải sản phát hiện có phenol là cá đuối với hàm lượng 14 mg/kg, cá man 8,3 mg/k, ghẹ 3 mắt 10 mg/kg. 
Các mẫu hải sản chứa hàm lượng phenol cao hơn nhiều so với mức phenol được phát hiện tại thời điểm đầu tháng 6 là 0,037 mg/kg (Theo cơ quan quản lý thực phẩm châu Âu, lượng phenol ăn vào của cơ thể ở mức 0,01mg/ngày là an toàn).
Như vậy, vẫn còn những loài hải sản bị nhiễm độc, và theo như Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm Nguyễn Thanh Phong nói, không nên sử dụng thủy hải sản cho tới khi có kết quả xét nghiệm rõ ràng. 
Ông Nguyễn Thanh Phong, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm
Người đứng đầu Cục An toàn thực phẩm đưa ra quan điểm: Kể cả khi môi trường đã được khôi phục, nước biển đạt quy chuẩn để tắm thì cũng chưa chắc thủy hải sản đã an toàn để ăn.  
Kết quả quan trắc về phenol, xyanua là để tham khảo, cùng Bộ Tài nguyên đánh giá vấn đề ô nhiễm môi trường biển, chứ không phải là chỉ số căn cứ để đánh giá về an toàn thực phẩm. 
Vì thế, ngành y tế vẫn phải tiếp tục theo dõi chất lượng thủy hải sản, lấy mẫu số lượng lớn và rộng hơn để kiểm nghiệm, từ đó đánh giá độ an toàn hải sản ở từng vùng biển. Ông Phong cũng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn nên có khuyến cáo cụ thể với người dân vùng biển nào đã được xác định an toàn và vùng nào chưa.
Nhiều người thắc mắc, biển miền Trung đã sạch hay chưa?
Nếu những đề nghị của ông Phong được thực hiện, hải sản của từng vùng biển cụ thể trong 4 tỉnh miền Trung nói trên nếu đạt chất lượng sẽ được cấp “chứng chỉ” an toàn. 
Những loài hải sản không chứa chất độc cũng được công bố rõ ràng, người dân sẽ yên tâm sử dụng hải sản, du lịch sẽ phục hồi và các ngành nghề khai thác, nuôi trồng, kinh doanh hải sản cũng sẽ được vận hành trở lại.
Đây là những yêu cầu vô cùng thiết thực với người dân trong thời điểm này, nó có giá trị thực tiễn hơn rất nhiều hành động mang tính cổ vũ như xuống tắm biển và ăn hải sản.
Có thể dùng sức người để “tẩy độc” cho biển
GS Nguyễn Tác An, nguyên Viện trưởng Viện hải dương học, cho biết đặc điểm của vùng biển nhiệt đới là có khả năng tự làm sạch khá cao. Cơ chế tự làm sạch của biển được thực hiện qua ba quá trình. 
Thứ nhất, các chất độc như phenol, xyanua… sẽ trôi và pha loãng do dòng chảy hoặc mưa xuống. Thứ hai là nhờ cơ chế hóa học với các phản ứng tự nhiên giúp chuyển hóa từ chất này sang chất kia. Thứ ba là quá trình quang hóa khiến các chất ô nhiễm tự chuyển hóa hoặc phân hủy. 
Tuy nhiên, GS An khẳng định khả năng tự làm sạch của biển có giới hạn, và khả năng này chỉ phát huy hiệu quả tốt nhất với các ô nhiễm phát sinh trong tự nhiên chứ không phải với chất độc do con người tạo ra. 
GS An phân tích, nếu để tự nhiên thì các chất độc sẽ trôi từ vùng này đến vùng khác. Hơn nữa các chất độc đó chỉ được pha loãng chứ không tan hết ngay, trong thời gian nhất định chất độc có thể tích tụ ở một khu vực biển, làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái mới phục hồi.
GS An cho rằng, căn cứ vào ba cơ chế làm sạch của biển nêu trên, con người có thể tác động vào tự nhiên để sớm đạt được mục đích. Đơn cử như, thông qua quá trình động lực học, con người định hướng dòng chảy đưa chất độc đến nơi nào đó vô hại. Hoặc tăng cường phản ứng hóa học để chuyển hóa các chất độc thành chất có lợi cho sinh vật...
Đồng tình quan điểm trên, TS Nguyễn Chu Hồi (nguyên Phó tổng cục trưởng biển và hải đảo) khẳng định biển miền Trung có đặc trưng là động lực tốt, dòng chảy tương đối ổn định, nên việc nghiên cứu để áp dụng tác động của con người vào quá trình làm sạch của biển là "không khó". 
Tuy nhiên, khi sử dụng giải pháp kỹ thuật cần thận trọng để tránh phát tán chất độc. "Các cơ quan chức năng cần sớm xác định vùng chất ô nhiễm tích lũy để có giải pháp phù hợp", TS Hồi nói. 
Nhật Quang
(Theo Tuổi Trẻ & Đời Sống)

    
Tâm Sự Gia Đình