Tin tức 24h - | Sự kiện: Cafe và suy ngẫm

Cafe và suy ngẫm: Đánh mất trung thu

(Tamsugiadinh.vn) - Chẳng ai khác, chính người lớn đã đánh mất trung thu của trẻ con. Chúng ta năm nào cũng nhắc đến trung thu mà chẳng biết rằng đã đánh mất nó từ lâu.
Cafe và suy ngẫm: Đánh mất trung thu
Cafe và suy ngẫm: Đánh mất trung thu
Bây giờ, trung thu không còn là của trẻ con nữa

Tôi là người Kinh, nhưng sinh ra lớn lên ở trong một làng Tày. Phía sau dãy núi mà làng dựa vào còn có một làng người Dao. Kinh – Tày - Dao cứ thế quện dần vào nhau sau nhiều thập kỉ chung sống. Nhà hàng xóm có hai cô con gái, kém tôi một vài tuổi, nhưng thân nhau vì sát hàng rào.

Người Tày không có thói quen ăn Tết Trung thu, họ tập trung nhiều nhất cho Tết rằm tháng Bảy. Nhưng vì người Kinh ở chung nên dần dần họ cũng chú ý đến.

Tôi với hai đứa bạn hàng xóm thường tự làm đèn ông sao. Làm rất dễ. Vót lấy 10 cái que tre, đan thành hai hình ông sao năm cánh, buộc các góc vào với nhau, chặt mấy khúc tre ngắn chừng 5cm, chống vào các điểm kết nối, dán giấy vào là thành đèn.

Hồi ấy bao cấp, giấy má chẳng có, muốn có đèn đẹp thì mỗi khi được ăn oản lại giữ những tờ giấy bóng kính lại. Để dành suốt cả năm có khi cũng chả đủ để dán ba cái đèn. Thiếu thì dùng tạm giấy báo. Bên trong thắp sáng bằng lọ penicilin có nhét bông đã tẩm dầu hoả, thêm một cái bấc tự chế. Vậy là có đèn trung thu.

Ngày xưa trẻ con thường tự làm đèn ông sao để chơi trung thu

Trong kí ức của tôi, chưa có một đêm trung thu nào mà trăng mờ. Chưa bao giờ bọn tôi đón trung thu mà bị mưa mặc dù ở rừng thì đấy đúng là mùa mưa. Thời tiết dịu mát, và trăng từ từ nhô lên, từ từ ngập tràn khắp thung lũng.

Phía sau nhà tôi là một rừng cọ. Ánh trăng phủ lên tán cọ khiến tất cả đều trở nên lấp lánh. Hồi ấy làng chưa có điện. Tiếng là sát vườn nhưng từ nhà tôi sang nhà hàng xóm phải đi qua một con đường mòn, với một cây cầu bắc qua con suối nhỏ.

Ba đứa thắp ba cái đèn ông sao túm áo nhau đi từ nhà nọ sang nhà kia, rồi lại quay lại, vẫn trên con đường ấy. Ba bốn con chó cả to cả nhỏ lóc cóc chạy theo, vừa chạy vừa sủa đèn ăng ẳng. Cả người cả chó đi đi lại lại đến mỏi nhừ cả chân, đứa hát đứa sủa mỏi hết cả mồm.

Rước đèn xong thì ngồi phá cỗ. Cả hai nhà đều nghèo, bố mẹ hào phóng lắm cũng chỉ mua được một cặp bánh dẻo, bánh nướng, góp hai mâm làm một. Thiếu bánh thôi chứ bưởi, ổi, hồng... thì vô khối. Người lớn trẻ con hai nhà cộng lại vừa tròn mười người.

Có năm ngồi ở sân nhà tôi, có năm ngồi hết trên sàn phơi lúa nhà hàng xóm. Vừa ăn vừa nói chuyện. Người lớn nói chuyện hoa màu mới thu hoạch xong, dò đoán giá cả vụ cam sắp tới, trẻ con thì ăn. Bao giờ người lớn cũng nhắc ăn bưởi, ổi, hồng trước khi ăn bánh, vì bánh ngọt, ăn trước sẽ không còn thấy hoa quả ngon nữa.

Mâm cỗ trung thu bao giờ cũng có con chó làm bằng bưởi

Hoa quả vườn nhà thì ngày nào chả ăn, chỉ có bánh trung thu thì đúng trung thu mới có. Mà đâu có nhiều. Bánh dẻo còn dễ cắt chứ bánh nướng, vuông chằn chặn như thế cắt làm 5 phần thật khó.

Nhà hàng xóm ngoài hai cô con gái còn có cậu con trai út. Nó chẳng cần đèn, cũng chả rước đèn, chỉ nằm khểnh đợi đến lúc phá cỗ. Bọn tôi hay trêu nó. Bố mẹ cắt bánh ra, nó cứ săm soi ngắm nghía xem miếng nào to hơn để chọn.

Bọn tôi chọn bừa một miếng, rồi giả vờ kêu lên: Ôi miếng này to quá. To nhất. Nó vội vàng giành lấy. Lại bị trêu tiếp: Chị nhầm, miếng này mới to nhất. Nó lại vừa khóc vừa đòi đổi. Khổ thân thằng bé, bị trêu suốt, nước mắt cứ chảy thè lè ra.

Ba đứa con gái thì bị bố mẹ mắng, mà càng bị mắng càng cười. Cái thằng bé nhất ấy, nó tên Huy, giờ nó đã ba mấy tuổi, làm bố mấy đứa trẻ con rồi.

Mỗi người sẽ được vừa vặn một miếng bánh nướng, một miếng bánh dẻo. Thường thì người lớn chỉ ăn một, dành phần cho trẻ con. Bọn tôi lúc ấy chỉ ngạc nhiên, sao người lớn lại chẳng thích một món ngon đến như thế. Đâu có biết là được nhường.

Một miếng bánh dẻo thơm mùi gạo nếp, vani, bên trong nhân có những gì chả biết, chỉ thấy vừa bùi vừa ngọt, hơi mặn, béo. Một miếng bánh nướng vàng ươm, vỏ mỏng, cũng đầy nhân.

Trong khi ba đứa con gái thì ăn dè, từng miếng bé tí, nhai thật kĩ, cảm cho hết cái vị ngon thì thằng Huy lúc nào cũng ngấu nghiến. Nhìn nó ăn thấy thật là phí. Ngon thế, ăn nhồm nhoàm nuốt trợn cả mắt, phí bánh.

Hoa quả vườn nhà thì ngày nào chả ăn, chỉ có bánh trung thu thì đúng trung thu mới có

Sau này cả tôi cả mấy đứa ấy đều đi xa, đi hết. Thỉnh thoảng lắm mới gặp được nhau, nhắc chuyện bánh trung thu, thằng Huy cười ha ha. Bảo mấy bà lắm chuyện. Cái gì ngon cũng phải ăn đầy mồm, cắn ngập răng mới sướng chứ nhai miếng bé tí chả bõ dính răng. Dở hơi!

Bây giờ, trung thu không còn là của trẻ con nữa. Chẳng ai nghĩ trung thu là của trẻ con. Đơn giản vì trẻ con không còn mong từng ngày đến Tết Trung thu, cũng chẳng cần đèn, càng chẳng cần bánh.

Nhất là ở thành phố. Nhà cao tầng che khuất mặt trăng, ánh điện sáng choang át hết ánh sáng bàng bạc huyền diệu của ánh trăng, món ngon ngập tràn đã xoá sổ sự hấp dẫn của bánh nướng bánh dẻo. Không trăng, không đèn, không bánh, đương nhiên không còn cả Trung thu.

Nhưng người lớn thì nhớ. Đầu tiên nhớ vì đó là ngày rằm. Ngày rằm thì phải mua đồ cúng lễ, thắp hương khấn tổ tiên, mời ông bà cụ kị về ăn miếng bánh. Nhưng cái nhớ hơn nữa, là nhớ một dịp để tặng quà. Tự dưng mà tặng quà thì vô duyên, may quá, có cái lý do Tết Trung thu.

Bánh nướng bánh dẻo truyền thống chỉ năm bảy chục ngàn một chiếc, nhưng bánh quà tặng thì khủng khiếp. Có những hộp bánh tiền triệu, tiền chục triệu. Bánh họ làm bằng cái gì mà đắt đến thế? Cũng đều là nguyên liệu truyền thống cả thôi, chẳng ai thêm ớt hay cà chua, mù tạt, cà ri vào bánh làm gì.

Nhưng nó đắt là ở chỗ quà tặng kèm. Vỏ bánh được mạ vàng. Vàng bốn số chín luôn. Kèm theo hai đôi đũa, cũng nạm vàng, hai miếng gác đũa, mạ vàng nốt. Tiền triệu là ở chỗ đấy.

Tôi nhớ cách đây một hai chục năm gì đấy, đọc một cái truyện ngắn, trong đó có chi tiết chủ nhà được tặng bánh, chẳng ăn đem cho. Người nhận lúc cắt bánh ra cho con ăn thì thấy trong nhân bánh có mấy chỉ vàng. Giờ chắc người ta rút kinh nghiệm.

Chả dại gì mà giấu vàng vào trong nhân bánh, cứ phết luôn ra ngoài cho chắc ăn. Tôi cứ lẩn thẩn nghĩ, chẳng biết ăn cơm bằng đôi đũa nạm vàng ấy có ngon hơn ăn bằng đũa tre không.

Khi tôi bắt đầu về làm dâu Hà Nội, tôi nhận ra người Hà Nội có những thói quen ăn uống rất ít thay đổi. Ví dụ giò chả phải lên Hàng Bông, thịt quay phải trên Hàng Buồm, mắm tép chưng thịt phải chợ Hàng Bè, bánh trung thu thì ra Mứt kẹo Hà Nội hoặc chạy xuống Thụy Khuê để xếp hàng.

Mười mấy năm trước tôi cũng từng xếp hàng ở Mứt kẹo Hà Nội chỗ Bà Triệu để mua cho được hai cặp bánh nướng bánh dẻo về cho mẹ chồng thắp hương. Cái thói quen ăn uống này dần dần cũng mai một.

Giờ thì không biết bao nhiêu hãng bánh nướng bánh dẻo ra đời. Chất lượng bánh chẳng quan trọng nữa, quan trọng là bao hộp phải đẹp, bắt mắt, vì đa số bánh được tiêu thụ không phải để ăn mà để... biếu.

Chẳng ai khác, chính người lớn đã đánh mất trung thu của trẻ con. Anh cả tôi hồi bé từng được bố làm cho một chiếc trống ếch đúng thật là trống ếch. Vì mặt trống được bố tôi căng bằng một tấm da... ếch.

Chẳng biết tiếng trống ấy thế nào, anh tôi cũng chẳng nhớ, nhưng mọi món đồ chơi trung thu đều được trẻ con mong chờ, nâng niu. Chợ trung thu trên phố Hàng Mã, Hàng Lược bây giờ, chắc có lẽ phải hơn chín chục phần trăm là hàng Trung Quốc.

Chợ trung thu trên phố Hàng Mã, Hàng Lược bây giờ chủ yếu là hàng Trung Quốc

Năm nào tôi cũng đưa các con lên, chen trong dòng người chật cứng, mồ hôi mồ kê đầm đìa, túi giữ khư khư vì sợ bị móc, cốt để các con cảm thấy chút ít không khí Trung thu. Còn đèn ông sao chúng chả cần, bánh nướng bánh dẻo chúng cũng không động đến, chỉ có bố mẹ mua về thắp hương cúng tổ tiên xong thì nhấm nháp chút ít, chủ yếu không phải vì nó ngon mà vì hoài cổ. Ăn bánh hôm nay để nhớ trung thu xưa. Đã rất xa rồi những trung thu đẹp đẽ ấy.

Đã bắt đầu những ngày đầu tiên của tháng Tám âm lịch. Khắp các phố phường sẽ la liệt những quầy hàng dựng tạm để bán bánh trung thu. Nhưng đã rơi đâu rồi cái cảm giác háo hức chờ đón giờ phút được quây quần bên mâm cỗ, cầm miếng bánh thơm nức trên tay, cắn một miếng, và lẩn thẩn nói với nhau những câu chuyện không đầu không cuối về cuộc sống thường nhật vui cũng lắm mà buồn cũng nhiều.

Thỉnh thoảng báo chí lại rộ lên những chuyện về vệ sinh thực phẩm, hãng nọ hãng kia bị phạt tiền, bị đóng cửa, lại có chuyện bánh trung thu để quên từ năm ngoái năm nay mang ra vẫn chưa hỏng... Chúng ta năm nào cũng nhắc đến trung thu mà chẳng biết rằng đã đánh mất nó từ lâu. 

Đỗ Bích Thuý

(Theo Tuổi Trẻ & Đời Sống)


    
Tâm Sự Gia Đình