Tâm linh - | Sự kiện: Thờ cúng, kiêng kị trong ngày Tết

Lễ cúng giao thừa và lời giải tại sao phải cúng gà trống choai

(Tamsugiadinh.vn) - Với người Việt, đêm giao thừa luôn rất thiêng liêng. Đó là lúc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, để mọi người quên đi những khó khăn trong năm cũ, hướng tới năm mới nhiều an lành, may mắn hơn. Chính vì thế gia đình nào cũng chuẩn bị rất cẩn thận lễ cúng giao thừa.
Lễ cúng giao thừa và lời giải tại sao phải cúng gà trống choai
Lễ cúng giao thừa và lời giải tại sao phải cúng gà trống choai

Lễ cúng giao thừa và lời giải tại sao phải cúng gà trống choai

Theo truyền thống của người Việt, cúng giao thừa phải bằng gà trống choai (Ảnh minh họa)

- Lễ cúng giao thừa

Giao thừa nghĩa là cũ giao lại, mới đón lấy. Đêm giao thừa còn được gọi là trừ tịch, trong đó trừ: bỏ đi, bớt ra, cuối năm; tịch: đêm. Ý nghĩa của cúng giao thừa (hay lễ trừ tịch) là đem bỏ hết đi những điều xấu của năm cũ để đón những điều tốt đẹp của năm mới sắp đến. Lễ trừ tịch còn là lễ để “trừ ma quỷ”.

Theo tục lệ cổ truyền, “giao thừa” được tổ chức nhằm đón các thiên binh (chữ Hán: 天兵, tức 12 vị Hành khiển). Lúc đó họ đi thị sát dưới hạ giới, rất vội không kịp vào tận bên trong nhà được, nên bàn cúng thường được đặt ở ngoài cửa chính mỗi nhà. Vì việc bàn giao, tiếp quản công việc hết sức khẩn trương nên các vị chỉ có thể ăn vội vàng hoặc mang theo, thậm chí chỉ chứng kiến lòng thành của chủ nhà.

Lễ cúng giao thừa và lời giải tại sao phải cúng gà trống choai

Mâm cơm cúng giao thừa (Ảnh: khoahoc.tv)

Mâm lễ được sắp bày với lòng thành tiễn đưa người nhà trời đã cai quản mình năm cũ và đón người mới xuống làm nhiệm vụ cai quản hạ giới năm tới. Trên chiếc hương án có bình hương, hai ngọn đèn dầu hoặc hai ngọn nến. Lễ vật gồm: gà trống, bánh chưng, mứt kẹo, trầu cau, hoa quả, rượu nước và vàng mã. Đôi khi có thêm chiếc mũ của Đại Vương hành khiển. Lẽ trời đất có khởi thuỷ phải có tận cùng, một năm có bắt đầu ắt phải có kết thúc.

- Cúng gà trống choai đêm giao thừa

Truyền thuyết của nhiều dân tộc trên đất Việt còn lưu truyền cho đến ngày nay kể rằng, ngày xửa ngày xưa, khi Ngọc Hoàng mới sáng tạo ra trái đất, Người thấy mặt đất khi đó rất lạnh lẽo, ẩm thấp, bèn sai mười ông mặt trời suốt ngày đêm chiếu sáng để sấy khô. Chẳng bao lâu sau, khi đất đã khô rang, nứt nẻ rồi mà Ngọc Hoàng lại quên không thu các mặt trời về khiến con người và cây cỏ khốn đốn vì nắng hạn. 

Bỗng trên thế gian xuất hiện một chàng dũng sĩ có sức khỏe phi thường và chiếc cung thần linh thiêng tuyệt diệu, chàng giương cung thần bắn rụng 9 mặt trời xuống biển. Mặt trời duy nhất còn lại sợ quá, trốn biệt không ló ra nữa. Kẻ từ đó, mặt đất lại trở lại như xưa, lạnh lẽo và tăm tối.

Không thể chịu đựng được cảnh đêm dày bao phủ triền miên, con người và vạn vật rủ nhau đi tìm gọi mặt trời. Họ đi mãi, đi mãi, ngày này qua ngày khác mà không sao tìm được mặt trời cuối cùng. Cảnh lạnh lẽo hoang tàn bao phủ khắp mặt đất hoang vu, giá lạnh…

Lễ cúng giao thừa và lời giải tại sao phải cúng gà trống choai

Cúng gà trống choai là nét văn hóa độc đáo của cư dân nông nghiệp lúa nước (Ảnh: nguoiduatin.vn)

Một hôm, có một chú gà trống choai khoẻ mạnh và vạm vỡ, chú nhảy lên một cành cây trên ngọn núi cao, dùng hết sức bình sinh, lấy một hơi dài rồi vươn cổ, cất lên một tiếng gáy vang lừng. Kỳ diệu thay, sau tiếng gà gáy ấy, từ phía đông lạnh lẽo kia, một vừng ánh dương hé rạng và chẳng bao lâu sau mặt trời xuất hiện, đỏ rực, tỏa ra ánh sáng chói lòa, khiến mặt đất lại bừng lên những tia nắng ban mai ấm áp... Cỏ cây, hoa lá cùng vạn vật cùng hò reo vang dậy chào đón ông mặt trời ấm áp mang nguồn năng lượng vô biên đến cho muôn loài. 

Cũng kể từ ngày ấy, không kể mùa hè nóng bức hay mùa đông giá lạnh, như một thiên chức vẻ vang, sáng nào cũng vậy, chú gà trống đều cất cao tiếng gáy oai hùng gọi mặt trời lên… Mặt trời cũng vậy, dù ngài có ở đâu xa, khi nghe thấy tiếng gà gáy thì đều vươn mình trỗi dậy, vượt qua biển lớn, bay lên trời cao để làm nhiệm vụ chiếu sáng cho muôn loài.

Đêm giao thừa (trừ tịch) là đêm trời đất tối tăm nhất, người ta bảo đó là lúc mặt trời ẩn mình sâu nhất. Nhà nhà bảo nhau cúng một con gà trống với hi vọng chú gà sẽ đánh thức mặt trời, chiếu sáng cho đủ đầy ánh nắng cả năm, mang lại “mưa thuận gió hoà” của cư dân nông nghiệp. Gà cúng trong đêm giao thừa phải là gà trống hoa, trống mới le te gáy, chưa đạp mái với ý nghĩa khoẻ mạnh, tinh khiết, chưa "vướng bụi trần" thì lời thỉnh cầu mới linh nghiệm. 

Con gà là biểu tượng của một nền văn hoá đi liền với tín ngưỡng tôn sùng mặt trời của nền nông nghiệp lúa nước. Lâu dần, cúng gà trống hoa thành phong tục của mọi gia đình Việt Nam vào thời điểm giao thừa.

Tuy nhiên, đến thời hiện đại nhiều gia đình Việt Nam đã không làm nông nghiệp, câu chuyện gà trống hoa gọi mặt trời không còn được nhiều người biết đến, nếp văn hoá ấy bị mờ dần khiến nhiều người không còn nhớ nữa. Thay vì cúng gà, có người cúng bằng một khổ thịt vai hay một cái chân giò, đó chỉ là những đồ cúng, không mang ý nghĩa văn hoá sâu sắc. Thậm chí, người ta còn suy diễn đơn giản, ngây thơ rằng năm Tỵ thì không cúng gà vì rắn sẽ vồ gà, năm Dậu cũng không cúng gà vì đã là năm gà thì không cúng gà nữa…           

Tổng hợp 
Theo Tuổi Trẻ Thủ Đô

    
Tâm Sự Gia Đình