Cuộc trò chuyện với Thiền sư Thích Nhất Hạnh về "Hạnh phúc đích thực" (Kỳ 14)

(Tamsugiadinh.vn) - Mỗi ngày, khi thắp một nén hương, tâm mình hướng về tổ tiên. Mình sẽ biết tổ tiên mình là ai và như vậy mới có sự truyền thông, có sự lưu thông trong con người mình.
Cuộc trò chuyện với Thiền sư Thích Nhất Hạnh về "Hạnh phúc đích thực" (Kỳ 14)
Cuộc trò chuyện với Thiền sư Thích Nhất Hạnh về "Hạnh phúc đích thực" (Kỳ 14)

- Nhà báo Hoàng Anh Sướng: Thiền sư vừa nói đến việc thắp hương, đốt trầm, đó là nghi thức tâm linh thường ngày của người Việt. Tại sao thiền sư lại gọi đó là một phương tiện truyền thông rất hay?

- Thiền sư Thích Nhất Hạnh: Trong nghi lễ Phật giáo cũng như trong văn hóa truyền thống thờ cúng tổ tiên của dân tộc mình, khi muốn truyền thông với cõi tâm linh, mình phải thắp hương. “Cây có cội, nước có nguồn”. Người nào mà không truyền thông được với tổ tiên là người mất gốc. Cho nên thờ cúng tổ tiên là một sự thực tập. Mỗi ngày, khi thắp một nén hương, tâm mình hướng về tổ tiên. Mình sẽ biết tổ tiên mình là ai và như vậy mới có sự truyền thông, có sự lưu thông trong con người mình.

Cha mình cũng là tổ tiên. Nhờ cha mà mình tiếp xúc được với quá khứ. Con cái cũng là sự nối tiếp của mình. Nhờ con mà mình đi được đến tương lai. Khi cha và con có truyền thông với nhau thì cả hai cùng có tương lai và quá khứ. Nếu quá khứ, tương lai bị cắt đứt thì không có hạnh phúc. Vì vậy cha giận con là một thảm họa trong gia đình. Đó là điều mà chúng ta cần phải thấy. Cho nên, dù có đi ra ngoại quốc lập nghiệp thì mình vẫn phải lập bàn thờ tổ tiên để thắp một cây hương, cho dù nhà có nhỏ.

- Vậy việc thắp hương, đốt trầm trong chùa có gì khác trong gia đình?

- Ở trong chùa cũng thắp hương, đốt trầm. Song trong truyền thống Phật giáo còn có năm thứ hương khác. Đó là giới hương, định hương, tuệ hương, giải thoát hương và giải thoát tri kiến hương.

Giới hương tức là mình đốt hương bằng sự trì giới, giữ gìn năm giới. (Giới thứ nhất là bảo vệ sự sống. Giới thứ hai là hạnh phúc đích thực. Giới thứ ba là tình yêu đích thực. Giới thứ tư là ái ngữ, lắng nghe để tái lập truyền thông. Giới thứ năm là tiêu thụ trong chánh niệm, không sử dụng ma túy và rượu chè). Nếu mình thực tập theo đúng năm giới như vậy là mình đang cúng dường một thứ hương gọi là hương giới. Là Phật tử, mình phải biết thắp loại hương đó chứ không chỉ thắp hương mua ở ngoài chợ.

Hương tuệ tức là trí tuệ thấy được. Thấy được những lỗi lầm của mình, thấy được con đường mà mình phải đi. Mình phải biết nói lời ái ngữ: “Này em, trong những ngày tháng qua, anh đã có những vụng về, sai trái, gây cho em những nỗi khổ niềm đau. Tại vì anh không có thực tập chánh niệm nên anh đã tạo ra những nội kết như vậy. Anh rất muốn em giúp anh tháo gỡ những nội kết đó. Anh hứa từ đây về sau, anh sẽ không làm như vậy nữa. Còn nếu anh nói hay làm một điều gì khiến cho em đau khổ thì xin em nhắc cho anh để anh có thể thay đổi. Em phải giúp anh!”.

Nói như vậy là sử dụng ái ngữ. Người cha cũng phải nói với người con như vậy. Và theo tôi, người cha, người mẹ nên bắt đầu: “Con ơi! Trong những năm tháng qua, ba có hơi nặng nề với con. Ba chưa thấy được những nỗi khổ, niềm đau, khó khăn của con cho nên ba hay ép buộc con, hay áp đặt những điều ba muốn lên con. Ba đâu có muốn làm cho con khổ, vậy mà ba đã vô tình tạo ra những nội kết trong con. Con là tương lai của ba. Bây giờ ba rất là hối hận. Con giúp ba, hai cha con mình sẽ tìm cách tháo gỡ những nội kết trong con và trong ba”. Nếu mà cha nói được với con như vậy thì con sẽ mở lòng ra và hai cha con sẽ cộng tác, sẽ tu chung, tụng giới chung.

Cuộc trò chuyện với Thiền sư Thích Nhất Hạnh về Hạnh phúc đích thực (Kỳ 14)

Nhiều thế hệ trong một gia đình cùng tham gia khóa tu để thiếp lập truyền thông

-  Có thể nói, trong “phương thuốc thần kỳ” để xóa tan những nội kết khổ đau, tái lập truyền thông của thiền sư, “vị thuốc” quan trọng nhất chính là lắng nghe sâu và sử dụng ngôn từ hòa ái. Mong thiền sư nói thêm về những vị thuốc vi diệu này!

- Trong các phương pháp tu tập mà Bụt chỉ dạy, có một phương pháp gọi là lắng nghe với tâm từ bi và sử dụng ngôn từ hòa ái. Lắng nghe với tâm từ bi có thể giúp nối lại sự truyền thông. Đôi khi chúng ta không thể truyền thông với chính bản thân ta. Nhiều người trong chúng ta luôn tìm cách trốn chạy khỏi chính mình, bởi vì chúng ta không biết cách lắng nghe nỗi khổ của chính mình. Khi chúng ta bắt đầu hiểu được niềm đau của chính mình thì chúng ta có thể truyền thông được với chính mình dễ dàng hơn. Và khi đó, chúng ta sẽ dễ dàng truyền thông với người khác.

Ta có thể đi đến gặp người đó và nói rằng: “Mẹ ơi, con biết mẹ đã chịu nhiều khổ đau trong những năm qua, vậy mà con đã không làm gì để giúp mẹ; trái lại, con còn có những hành xử làm cho mẹ khổ đau thêm. Con đã không thể giúp mẹ bởi vì con chưa hiểu được những nỗi khổ và khó khăn của chính con, cho nên con đã không hiểu được những khổ đau của mẹ. Mẹ ơi, con không muốn làm cho mẹ khổ nữa. Mẹ hãy giúp con! Mẹ hãy nói cho con biết về những khó khăn của mẹ, con không muốn tiếp tục phạm phải thêm những sai lầm nào nữa”.

Nếu mình có thể nói với người thương của mình bằng ngôn ngữ như vậy thì người đó có cơ hội mở lòng mình ra. Khi đó, ta có thể áp dụng phương pháp lắng nghe với tâm từ bi và người thương của ta sẽ bớt khổ liền.

-  Tôi rất thích cách lắng nghe này. Có điều, làm thế nào để trong suốt thời gian lắng nghe ấy, ta vẫn duy trì được năng lượng thương yêu, tâm ta không bị sao nhãng, mệt mỏi hay buồn giận? Và làm thế nào để ta có thể cho họ những lời khuyên đúng đắn?

- Trong quá trình lắng nghe, có thể lời nói của người kia vẫn còn chứa nhiều tri giác sai lầm và chất liệu trách móc, chua chát làm phát khởi tâm hành nóng giận và bực bội trong  ta. Ta sẽ đánh mất khả năng lắng nghe với tâm từ bi của mình. Đó là lý do tại sao trong suốt quá trình lắng nghe, ta phải luôn nắm lấy hơi thở và tự nhắc mình rằng: “Hôm nay, mình lắng nghe chỉ với mục đích duy nhất là giúp người kia có dịp nói ra những niềm đau trong lòng để giúp họ bớt khổ”.

Nếu ta làm được như vậy thì ta sẽ có thể tiếp tục duy trì năng lượng thương yêu trong suốt buổi và những gì người kia nói không thể làm phát khởi tâm hành buồn giận và khó chịu trong ta. Ta quyết tâm không ngắt lời người đó. Ta tự dặn mình rằng có thể ba, bốn ngày sau ta sẽ cung cấp cho người ấy thêm một số thông tin để giúp họ điều chỉnh tri giác của mình. Còn bây giờ là lúc ta chỉ thực tập lắng nghe thôi.

Phương pháp này đã giúp rất nhiều cặp vợ chồng hàn gắn lại với nhau và luôn luôn có những điều mầu nhiệm xảy ra khi họ áp dụng phương pháp này. Nhiều người đã báo cáo lại với tôi rằng, bằng cách thực tập phương pháp này, họ đã gọi điện và hòa giải được với cha, con hoặc vợ, chồng của họ.

Giới thứ tư: “Ý thức được những khổ đau do lời nói thiếu chánh niệm và do thiếu khả năng lắng nghe gây ra, con xin nguyện học các hạnh Ái Ngữ và Lắng Nghe để có thể hiến tặng niềm vui cho người, làm vơi bớt nỗi khổ đau của người, và giúp đem lại an bình và hòa giải giữa mọi người, giữa các quốc gia, chủng tộc và tôn giáo. Biết rằng lời nói có thể đem lại hạnh phúc hay khổ đau cho người, con nguyện học nói những lời có khả năng gây thêm niềm tự tin, an vui và hi vọng, những lời chân thật có giá trị xây dựng hiểu biết và hòa giải.

Con nguyện không nói năng gì khi biết cơn bực tức đang có mặt trong con, nguyện tập thở và đi trong chánh niệm để nhìn sâu vào gốc rễ của những bực tức ấy, nhận diện những tri giác sai lầm trong con và tìm cách hiểu được những khổ đau trong con và trong người mà con đang bực tức. Con nguyện học nói sự thật và lắng nghe như thế nào để có thể giúp người kia thay đổi và thấy được nẻo thoát ra ngoài những khó khăn đang gặp phải.

Con nguyện không loan truyền những tin mà con không biết chắc là có thật, không nói những điều có thể tạo nên sự bất hòa trong gia đình và trong đoàn thể. Con nguyện thực tập Chánh Tinh Tấn để có thể nuôi dưỡng khả năng hiểu, thương, hạnh phúc và không kỳ thị nơi con và cũng để làm yếu dần những hạt giống bạo động, hận thù và sợ hãi mà con đang có trong chiều sâu tâm thức

Hoàng Anh Sướng

Theo Báo Tuổi trẻ & Đời sống
Tâm Sự Gia Đình