Thanh minh trong tiết tháng 3, lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh

Có gia đình từ đầu tuần (khoảng 3,4/4) đã về quê ăn tết Thanh Minh nhưng có người, phải đợi đúng mùng 3/3 âm lịch (9,10/4) mới kéo nhau về thắp hương cho ông bà. Vậy bạn đã bao giờ thắc mắc, tết Thanh Minh rơi vào ngày nào trong năm và tại sao ở mỗi vùng miền lại có phong tục tảo mộ khác nhau đến vậy?
Thanh minh trong tiết tháng 3, lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh
Thanh minh trong tiết tháng 3, lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh

Thanh minh trong tiết tháng 3, lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh

Tiết Thanh Minh là một trong 24 tiết khí trong năm theo cách tính của lịch dương. Còn Tết Thanh Minh là một ngày trong tiết Thanh Minh tùy vào từng quốc gia lựa chọn. Ở Việt Nam thì nói đến tết Thanh Minh người ta chỉ nghĩ tới lễ tảo mộ và hội đạp thanh, còn ở một số nước khác thì đó còn là một ngày quốc lễ.

1. Nguồn gốc của Tiết Thanh Minh

Thanh minh tuy không phải là cái tết lớn, nhưng lại gắn liền với đạo đức, với bổn phận con người Việt Nam - bổn phận của con cháu tưởng nhớ công lao của tổ phụ, của những người đi trước. Đây chính là ngày giỗ tổ chung để mọi người có dịp báo hiếu, trả nghĩa, gọi là đền đáp phần nào ơn sinh thành tạo dựng của tổ tiên.

Sách "Việt Nam phong tục" của Phan Kế Bính có ghi: “Trong khoảng tháng 3, có một tiết hậu gọi là tiết Thanh Minh. Thanh Minh nghĩa là trời độ ấy mát mẻ quang đãng. 

Tục Tàu hôm ấy, giai nhân, tài tử, đua nhau đi tảo mộ, gọi là hội Đạp Thanh. Ta không ăn tết ấy nhưng cũng nhiều người nhân dịp ấy mà đi tảo mộ. Tảo mộ là đi thăm mộ tiền nhân, cỏ rậm thì phát cho quang, đất khuyết thì đắp bồi lên, rồi về nhà cũng làm cỗ cúng gia tiên”. 

Thanh minh trong tiết tháng 3, lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh

Sách "Việt Nam phong tục" của tác giả trứ danh Phan Kế Bính (Ảnh Nhã Nam book)

2. Tiết Thanh Minh năm 2016 là khoảng thời gian nào?

Tiết Thanh minh là một khái niệm trong công tác lập lịch của các nước phương Đông chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Hoa cổ đại. Nó là một trong số hai mươi tư tiết khí của các lịch Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên.

Trên thực tế lịch Trung Quốc cổ đại là một loại âm dương lịch nên nếu giải thích theo thuật ngữ của lịch hiện đại ngày nay (lịch Gregory) thì nó được tính theo vị trí của Trái Đất trong chu kỳ chuyển động trên quỹ đạo của mình xung quanh Mặt Trời. 

Nếu tính điểm xuân phân là gốc (kinh độ Mặt Trời bằng 0°) thì điểm diễn ra hay bắt đầu tiết Thanh minh là kinh độ Mặt Trời bằng 15°. Do vậy, tiết Thanh minh thực tế được tính theo cách tính của dương lịch hiện đại và nó thông thường bắt đầu vào ngày 4 hoặc 5/4 dương lịch tùy theo từng năm.

Thanh minh trong tiết tháng 3, lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh

Năm nay tiết Thanh Minh bắt đầu từ ngày 4/4 dương lịch, tết Thanh Minh chính xác rơi vào ngày 9/4 dương lịch (3/3 âm lịch)

Theo quy ước, tiết thanh minh là khoảng thời gian bắt đầu từ khoảng ngày 4 hay 5/4 khi kết thúc tiết xuân phân và kết thúc vào khoảng ngày 20 hay 21/4 trong lịch Gregory theo các múi giờ Đông Á khi tiết cốc vũ bắt đầu. Năm nay, 2016, tiết Thanh Minh bắt đầu từ ngày 4/4. Ngày này theo lịch can chi là ngày Bính Thìn, tháng Tân Mão. 

3. Tết Thanh Minh năm 2016 vào ngày nào?

Tại một số nước họ chọn ngày tết Thanh Minh là ngày đầu tiên trong tiết Thanh Minh, như vậy tết Thanh Minh năm 2016 sẽ rơi vào ngày 27/2 âm lịch. Tuy nhiên, tết Thanh Minh ở Việt Nam chính xác rơi vào ngày mùng 3/3 âm lịch, trùng với tết Hàn thực truyền thống của chúng ta.

4. Những điều cần biết khi tảo mộ tiết Thanh 

* Tiết Thanh Minh tảo mộ thể hiện lòng hiếu thuận

Trước Thanh minh một ngày, để đi cúng mộ người ta đã chuẩn bị một bộ tam sinh, giấy ngũ sắc, nhang, đèn, giấy tiền, vàng bạc, quần áo giấy... và các loại bánh trái, thức ăn, thức uống khác tùy sở thích của mỗi nhà. Bộ tam sinh dùng để tế trong các đại lễ ngày xưa là ba con vật: bò, heo, dê. Ngày nay tùy theo tập quán của mỗi địa phương và hoàn cảnh của mỗi gia đình để làm lễ.

Công việc chính của tảo mộ là sửa sang các ngôi mộ của tổ tiên cho được sạch sẽ. Nhân ngày Thanh minh, người ta mang theo xẻng, cuốc để đắp lại nấm mồ cho đầy đặn, rẫy hết cỏ dại và những cây hoang mọc trùm lên mộ cũng như tránh không để cho các loài động vật hoang dã như rắn, chuột đào hang, làm tổ mà theo suy nghĩ của họ là có thể phạm tới linh hồn người đã khuất. 

Thanh minh trong tiết tháng 3, lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh

Công việc chính trong tiết thanh minh khi đi tảo mộ là sửa sang các ngôi mộ của tổ tiên cho được sạch sẽ (Ảnh Baomoi)

Sau đó, người tảo mộ thắp vài nén hương, đốt vàng mã hoặc đặt thêm bó hoa cho linh hồn người đã khuất. Bên cạnh những ngôi mộ được trông nom, săn sóc, còn có những ngôi mộ vô chủ, không người thăm viếng. 

Những người có lòng nhân đức không khỏi mủi lòng thường cắm một nén hương, đốt nắm vàng mã cho những ngôi mộ này. Tại các nơi tha ma mộ địa còn có lập một cái am để thờ chung những mồ mả vô chủ gọi là Am chúng sinh và mỗi cửa am có một bà đồng sớm tối đèn hương thờ phụng.

Trong ngày Thanh minh, khu nghĩa địa trở nên đông đúc và nhộn nhịp. Các cụ già thì lo khấn vái tổ tiên nơi phần mộ. Trẻ em cũng được theo cha mẹ hay ông bà đi tảo mộ, trước là để biết dần những ngôi mộ của gia tiên, sau là để tập cho chúng sự kính trọng tổ tiên qua tục viếng mộ. 

Những người quanh năm đi làm ăn xa cũng thường trở về vào dịp này (có thể sớm hơn một, hai ngày vì nhiều lý do khác nhau) để tảo mộ gia tiên và sum họp với gia đình.

Thanh minh trong tiết tháng 3, lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh

Tùy theo tập quán của mỗi địa phương và hoàn cảnh của mỗi gia đình mà chúng ta chuẩn bị đồ lễ khác nhau (Ảnh ĐSPL)

* Tiết Thanh Minh có thể cúng bái tại nhà

Thông thường, Thanh Minh người ta tảo mộ không chỉ để sửa sang lại mộ phần, dọn dẹp mộ ông bà tổ tiên mà còn như một dịp để hồi hương, thăm hỏi lại nơi cũ. Nếu gia đình nào không có điều kiện đi tảo mộ thì cũng có thể tổ chức cúng tại nhà.

Đặt lễ trong nhà hoặc ngoài ban công, thắp 3 nén hương, sau đó hướng về hướng mộ phần tổ tiên, quê hương vái 3 lượt và mặc niệm, cầu khấn rồi hóa vàng mã, cũng coi như có lòng vọng bái tổ tiên.

Thanh minh trong tiết tháng 3, lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh

Nếu không có điều kiện về quê, chúng ta hoàn toàn có thể cúng bái tại nhà (Ảnh Pinterest)

* Có thể kết hợp tảo mộ hai họ cùng một lần

Nhiều người cho rằng, Thanh Minh tảo mộ thì phải đi từng lượt, mỗi lần chỉ tới thăm mộ của một bên người cùng họ. Nhưng nếu bạn đã kết hôn hoặc tiện đường muốn tảo mộ cả nội cả ngoại thì kết hợp trong một lần đi cũng không sao. Chủ yếu là thành tâm hướng về tổ tiên, nhớ về nguồn cội chứ không quá coi trọng hình thức hay bó buộc.

*Kiêng kỵ khi đi tảo mộ cần biết

- Khi đi tảo mộ, trang phục cần phải chỉnh tề, nên chọn màu tối để biểu thị sự tôn kính với tổ tiên. Trước khi tảo mộ không nên ăn hoặc chỉ nên ăn chay để biểu thị sự tôn kính đối với tiên nhân. Khi đi tảo mộ không được cười đùa nói to, tránh không nóng giận, cãi vã nếu không sẽ chuốc phiền phức.

- Khi đi tảo mộ nên mang theo bùa bình an, đào mộc hoặc tượng Phật bản mệnh để hộ thân. Sau khi tảo mộ trở về cũng lưu ý đừng cười đùa, tốt nhất vừa đi đường vừa niệm " Tâm kinh" hoặc "Đại bi kinh". Trước khi vào nhà cần bước qua chậu lửa để tiêu trừ âm khí. Nếu thấy buồn bực mệt mỏi, nên tắm rửa, thay quần áo.

Thanh minh trong tiết tháng 3, lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh

Khi đi tảo mộ nên mặc quần áo chỉnh tề, sạch sẽ, chú ý lời ăn tiếng nói (Ảnh Baomoi)

Thanh minh trong tiết tháng 3, lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh

Khi tế lễ hóa tiền vàng cần thận trọng tránh hỏa hoạn, đảm bảo an toàn (Ảnh Shutterstock)

- Khi tế lễ hóa tiền vàng cần thận trọng tránh hỏa hoạn, đảm bảo an toàn. Nên tránh chọn thời điểm cuối tuần đi tảo mộ để tránh tình trạng ồn ứ ách tắc giao thông. Trong thời gian diễn ra tiết Thanh Minh, ngoài tảo mộ còn có hội Đạp Thanh. Vì thế, bạn có thể nhân cơ hội này đi du ngoạn.

- Khi tảo mộ, không nên dẫm đạp lên mộ của nhà khác hoặc đá vào đồ cúng trên mộ của người khác, nếu không sẽ đem lại điều không may cho bản thân. Đặc biệt, những trẻ vị thành niên lại càng cần phải chú ý điều này.

- Tiết Thanh minh không nên mời thầy pháp, thầy chùa theo cúng lễ sinh tốn kém. Chỉ gia đình, họ tộc tự đi tảo mộ, tự khấn vái là được.

Mai Linh

(Theo Tuổi Trẻ Thủ Đô)

loading...
Theo Tuổi Trẻ Thủ Đô
Tâm Sự Gia Đình